درمان جای زخم و سوختگی

سوختگی
نوعی آسیب پوست یا غشاهای مخاطی ( مثل پوشش دهان ، معده ، ملتحمه و مجاری هوایی) است که در اثر گرمای بیش از حد ، سرمای بیش از حد ، مواد شیمیایی و جریان الکتریکی ایجاد می‌شود. جراحت سوختگی می‌تواند از این فراتر رود و ساختمانهای زیر پوست مثل ماهیچه‌ها ، استخوانها ، اعصاب و رگهای خونی را نیز گرفتار کند.

طبقه‌بندی و ارزیابی سوختگیها
جهت بررسی یک مصدوم دچار سوختگی ابتدا جراحت سوختگی وی را طبقه بندی کرده و سپس به ارزیابی آن مشغول می‌شویم. برای ارزیابی شدت یک سوختگی و ارائه درمان موثر لازم است که علت سوختگی را بدانیم و با عوارض و عواقب شاخص هر نوع سوختگی آشنا باشیم. سوختگیها را می‌توان به سه روش طبقه بندی و ارزیابی کرد:
بر اساس عامل و منبع ایجاد سوختگی
بر اساس درجه سوختگی
بر اساس شدت سوختگی
هر سه مورد بالا در تعیین میزان فوریت‌دار بودن درمان سوختگی و نوع مراقبتهای اورژانسی که یک فرد سوخته نیاز دارد، اهمیت دارند.

عامل و منبع ایجاد سوختگی
سوختگیها را می‌توان بر اساس عامل ایجاد کننده آن ( مثلاً شیمیایی ، الکتریکی ، حرارتی ، نورانی و تشعشعی) طبقه‌بندی کرد. در نظر گرفتن منبع ایجاد سوختگی (مثلا ً اسید کلریدریک ، جریان برق متناوب و …) طبقه‌بندی را اختصاصی‌تر می‌کند.

سوختگی ناشی از آتش
در سوختگی با آتش نکته مهم سوختگی مسیر تنفسی و مسمومیت با منو اکسید کربن باید مورد توجه قرار گیرد.

سوختگی شیمیایی
تماس با برخی مواد شیمیایی مانند اسیدها ، بازها یا قلیاهایی همچون سود سوزآور یا مواد سفید کنند قوی ، حلال ها و مواد رنگبر قوی سبب سوزش و صدمه به پوست می‌شود. سوختگی با مواد قلیایی از اسیدها خطرناکتر است چون در پوست بیشتر نفوذ می‌کند و مدت طولانیتری فعال باقی می‌مانند. در اینجا مهمترین کار این است که فورا محل سوخته را زیر شیر آب بگیرید.

سوختگی با مایعات جوش
در این موارد آسیبهای بافتی به سرعت روی می‌دهد. سریعترین کاری که در این موارد باید انجام داد کاهش درجه حرارت است. سرد کردن ممکن است شدت ضایعه را بسیار کم کند و به سرعت سبب کاهش درد می‌شود. نکته مورد توجه این است که در سوختگی با قیر ، هرگز قیر را بر ندارید و فقط محل سوختگی را بلافاصله با آب سرد خنک کنید.

سوختگی الکتریکی
در این نوع سوختگی اگر چه ممکن است اثر سوختگی بر روی پوست به صورت یک ناحیه کوچک باشد ولی آسیب وارد بر بافتهای زیر پوست می‌تواند بسیار وسیع باشد.

سوختگی ناشی از اشعه
توسط دو نوع اشعه خورشید و تشعشات رادیو اکتیو سوختگی ایجاد می‌گردد. در مورد تشعشات اتمی ابتدا محافظت شخصی امدادگر از خطر تشعشات و ثانیا رفع آلودگی مصدوم مد نظر قرار می‌گیرد.

درجه سوختگی
سوختگیهای پوست را می‌توان به دو دسته با ضخامت نسبی و تمام ضخامت نیز طبقه‌بندی کرد.
در سوختگیهای با ضخامت نسبی اپیدرم ، یا اپیدرم و قسمت فوقانی درم درگیر می‌شوند، و به بافتهای زیرین آسیبی وارد نمی‌شود. سوختگیهای تمام ضخامت علاوه بر درم و اپیدرم به لایه‌های زیر پوستی نیز آسیب می‌رسانند. هر دو این سوختگیها را می‌توان با سیستم دیگری که درجه نامیده می‌شود به انواع درجه یک ، درجه دو و درجه سه تقسیم بندی کرد که خفیفترین نوع آن سوختگی درجه یک است. سوختگیهای درجه یک و دو از نوع با ضخامت نسبی و درجه سه از نوع تمام ضخامت هستند.

سوختگی درجه یک
سوختگی سطحی خفیفترین نوع سوختگی است که فقط لایه خارجی پوست یعنی اپیدرم را درگیر می‌کند. علل آن سوختگی ناشی از شعله وحرارت ملایم است.

سوختگی درجه دو
سوختگی با شدت متوسط است که فقط اپیدرم و قسمتی از درم (اما نه همه درم) را مبتلا می‌کند و به بافتهای زیرین آسیبی نمی‌رساند. این نوع سوختگی مانند سوختگی درجه یک از نوع با ضخامت نسبی است.

سوختگی درجه سه (سوختگی تمام ضخامت)
در سوختگی درجه سه تمام ضخامت پوست ، یعنی اپیدرم و درم ، تخریب می‌شود و حتی ممکن است آسیب عمیق‌تر شده و بافتهای زیر پوستی (چربی ، ماهیچه و استخوان) را نیز درگیر کند.
گاهاً تمایز سوختگی درجه سه از سوختگی درجه دو مشکل می‌باشد؛ با این وجود ناحیه سوختگی در نوع درجه سه معمولاً سیاه رنگ و یا خشک و سفید است اما در نوع درجه دو قرمز و مرطوب بوده و ظاهر عرق کرده دارد.

شدت سوختگی
شرایط آسیب ، علت سوختگی ، محل و شکل سوختگی ، وسعت ، سن مصدوم ، محل آن و وجود ضایعات همراه از جمله معیارهایی هستند که در تعیین شدت یک سوختگی بکار می‌روند.

 

میخواهیم به روش های مختلف جراحی و غیرجراحی برای درمان جای زخم سوختگی بپردازیم و بگوییم که چه راه هایی وجود دارد که بدون نیاز به جراحی جای زخم سوختگی را درمان کنیم. پزشکان و بیماران برحسب شرایط، تصمیم به انجام یک یا چند روش ترکیبی برای این درمان ها می گیرند. درمان های غیرجراحی می توانند از انجام اعمال جراحی جلوگيری و یا یک عمل جراحی وسیع را به عمل کوچکتری تبدیل نمایند. اقدامات غیرجراحی شامل وارد آوردن فشار یا استفاده از بانداژها یا لباس های فشارنده، ایجاد کشش های طولانی مدت بر روی اسکار، استفاده از پانسمانهای سیلیکونی، ماساژ تراپی، تزریق دارو به داخل اسکار، سرما درمانی و غیره می باشد که در ذیل به اين موارد پرداخته شده است :

 

فشار و پوشش های فشارنده :

سالهاست که استفاده از پانسمان های فشار ی بر روي اسکار به عنوان يک روش درماني پذيرفته شده است اگرچه هنوز مطالعات کنترل شده دقيق براي اثرات واقعي لباس هاي فشارنده بر روي اسکار وجود ندارد . به علاوه ساز و کار دقيق درمان هاي فشاري و چگونگي عملکرد آن ناشناخته است . تئوري هاي موجود شامل اين موارد است : ۱- کمک به منظم شدن مجدد کلاژن ها به صورت خطي و موازي . ۲- کاهش جريان خون اسکار و به تبع آن افزايش فعاليت آنزيم کلاژناز که سبب تخريب کلاژن هاي اسکار مي گردد . ۳- کاهش تورم در ناحيه . ۴- تخريب فيبرو بلاست ها . ۵- کاهش سنتز و ساخته شدن کلاژن ها .

اخيراً در چند پژوهش گزارش گرديده است که استفاده از پوشش هاي فشاري عملاً در اندازه نهايي اسکار مؤثر نمي باشد .

با اين حال هنوز هم اثرات فشار بر روي اسکار به طور گسترده موضوع تحقيقات مختلف مي باشد و يکي از درمان هاي استاندارد باليني براي اسکارهاي سوختگي محسوب مي گردد . زخم هاي سوختگي که طي مدت کمتر از ۲ هفته ترميم شده اند از نظر استانداردهاي درماني نيازي به درمان هاي فشارنده ندارند . زخم هايي که بين ۱۴ تا ۲۱ روز ترميم شده اند داراي ريسک بالاتري هستند . در اين موارد و در مواردي که از گرافت پوستي استفاده شده است لازم است درمان فشارنده انجام شود . در موارد پرخطري چون کودکان ، افراد داراي سابقه اسکار و افرادي که پوست تيره دارند بهتر است حتي درصورتيکه زخم طي کمتر از ۲ هفته بهبود يافته باشد از درمان هاي فشاري استفاده شود . اين نوع درمان بايد هر چه زودتر شروع شود . در واقع اعتقاد بر اين است که به مجرديکه پوست بيمار بتواند فشار ناشي از پانسمان  را تحمل کند بايد اين کار صورت گيرد . بانداژهاي الاستيک ، گريپ هاي خودچسب، دستکش هاي مخصوص و بانداژها و اسپلنيت هاي مناسب ديگر مي توانند به کار گرفته شوند. اين وسايل را مي توان حتي بر روي لباس يا پوشش هاي ديگر نيز به منظور به حداقل رساندن آسيب به پوست تازه به کار برد . از لباس هاي فشارنده نيز هر چه زودتر بايد استفاده کرد . اين نوع لباس ها به صورت آماده توسط کارخانجات مختلفي ساخته شده اند و در طرح و سايزهاي متنوع وجود دارند برخي از اين لباس ها در لايه دروني خود پوشش هاي سيليکوني و نرمي دارند که براي حداقل رساندن آسيب بافتي و کمک به نرم شدن اسکارها طراحي گرديده است . در شرايط عدم دسترسي مي توان اين نوع پوشش ها را به صورت سفارشي دوخت . بهتر است اين لباس ها به طور دائم پوشيده شوند غير از مواقعی که بيمار از مرطوب کننده هاي پوست استفاده مي کند و يا به حمام مي رود . همچنين بهتر است هر ۳ ماه يکبار از لباس هاي جديد استفاده شود تا فشار لازم به علت نو بودن لباس همچنان باقي بماند . حداقل زمان پوشيدن لباس هاي فشارنده ۸-۶ ماه و معمولاً به مدت ۱۲ تا ۱۸ ماه است . لايه داخلي لباس هاي فشارنده از لحاظ عملکرد اين لباس ها بسيار مهم است و شامل موادي چون الاستومر ، فوم ، سيليکون پوشش ژل ، وترموپلاستيک است . در ابتداي کار ، بيمار چند ساعت در روز ازين لباس ها استفاده مي کند و اين زمان به تدريج تا ۲۴ ساعت افزايش مي يابد . در صورت هرگونه آلرژي به اين پوشش ها بايد استفاده از آن قطع گردد .

 

ماسک های صورت :

شکل خاص صورت و گردن استفاده از پوشش هاي فشاري معمول را مشکل مي سازد به همين دليل ماسک ها و اسپلينت هاي شفاف و پلاستيکي در اين نواحي به کار مي روند . اشکال پيشرفته اين ماسک ها امروزه در مراکز مدرن ، با استفاده از اسکن ليزري و طراحي دقيق صورت بيمار توسط کارخانجاتي که با اين مراکز در رابطه هستند ساخته مي شوند و درمانگر به هنگام جاگذاري آن روي صورت با استفاده از جريان حرارت ، ماسک را به طور دقيق با صورت بيمار هماهنگ مي کند و حفره هايي در ناحيه چشم ، دهان و بيني بريده مي شود . ماسک طوري روي صورت بيمار جايگزين مي شود که فشار کافي بر روي اسکار وارد شود و سپس بوسيله بندهايي از پشت به صورت محکم مي شود به طوري که سفيد شدن رنگ اسکار بر اثر فشار مشهود باشد . شفاف بودن اين ماسک ها امکان ديدن رنگ اسکار و حالات چهره بيمار را فراهم مي سازد و از نظر ظاهري نيز قابل قبول تر است . البته در کودکان اين ماسک ها مي توانند رشد آناتوميک صورت را تحت تأثير قرار دهند . به همين دليل چنين کودکاني بايد تحت نظر ارتودونتيست يا جراح فک و صورت نيز باشند . همچنين مراقبت هاي لازم در منزل و آموزش کامل والدين و بيمار امري است که از اهميت بسيار زيادي برخوردار است و تمام اين تمهيدات وقتي مؤثر است که در منزل به درستي صورت گرفته و به عمل درآيد .

 

سيليکون :

سيليکون به صورت ورقه و يا ژل مورد استفاده قرار مي گيرد و مي تواند به تنهايي و يا همراه با پوشش هاي فشاري بکار رود . مکانيسم هاي متعددي براي چگونگي تأثير اين ماده عنوان شده است که شامل : آبرساني ، ايجاد فشار ، تغييرات حرارتي ، انتقال اکسيژن و جذب ماده سيليکوني توسط بافت است . با اين حال هنوز ساز و کار دقيق اثر اين ماده ناشناخته است . پوشش هاي سيليکوني را بايد به مدت حداقل ۲ ماه و روزانه حداقل ۱۲ ساعت ، مورد استفاده قرار داد . ورقه ژل و پوست بايد کاملاً تميز باشند و روزانه شسته و خشک شوند تا هم مؤثر باشند و هم از عوارضي چون راش پوستي ، خارش و حساسيت و ماسيدگي ممانعت گردد . بسياري از لباس هاي فشارنده و ماسک هاي فشارنده صورت لايه داخلي سيليکوني دارند .

 

استفاده از کشش و اسپلينت :

کشش طولاني براي افزايش طول يک اسکار که دچار چروکیدگی است و عضو را نيزخمیده مي کند کاربرد دارد . ايجاد يک فشار ملايم به مدت طولاني بخصوص روي مفاصل ، مي تواند به جلوگیری از کنتراکچر و جمع شدگي کمک کند . اين امر با طراحي اسپلينت هاي مناسب يا گچ گيري هاي پياپي و مسلسل انجام مي شود و به خصوص در مواردي که زخم سوختگي درحال ترميم است از جمع شدگي بعدي ممانعت مي کند . براي درمان خمیده شدن دست و مچ مي توان از اين روش و پوشش هاي سيليکوني همزمان استفاده کرد .

 

ماساژ بافت نرم :

استفاده از ماساژ به عنوان يک روش غيرجراحي باعث کاهش حساسيت اسکار ، کاهش تورم و نرم کردن بافت مي شود و در برخي موارد خارش را نيز کم مي کند . بيمار مي تواند از ماساژ دستي يا الکتريکي براي اين منظور استفاده کند . اين عمل بايد ۳ تا ۵ بار در روز به مدت ۱۵ – ۱۰ دقيقه انجام شود .

 

تزريق به درون اسکار :

تزريق کورتون  ، به درون بافت اسکار تازه از رشد اسکار جلوگيري کرده يا اندازه آن را کوچک مي کند . در مطالعات بسياري ديده شده است که درمان همزمان و ترکيبي، از تزريق درون ضايعه همراه با سيليکون و يا بانداژهاي فشارنده مي تواند مؤثرتر باشد . البته تزريق اين ماده درون اسکارهاي خيلي وسيع به دليل محدوديت تجويز امکان پذير نمي باشد  . فاصله تزريق معمولاً ۴-۳ هفته مي باشد .از تزريق FU 5 و اينترفرون نيز براي درمان اسکارها استفاده شده است .

 

سرمادرمانی يا کرايوتراپي :

يکي ديگر از راه هاي درمان اسکار استفاده از کرايوتراپي است . معلوم شده است که در موارد بسياري ، اسکار سرما داده شده شروع به کوچک شدن مي نمايد . البته بيشتر اسکارهاي کلوئيد به اين نوع درمان پاسخ مي دهند . از محدودیتهای اين کار يکي  ایجاد زخم ها و تاول هاي ايجاد شده به وسيله اين روش است و ديگر عدم امکان انجام آن در برخي نقاط خاص از جمله بالاي تاندون ها و اعضاي حياتي و سوم هيپوپيگما نتاسيون دائمي (سفید شدن پوست) در محل درمان مي باشد که بخصوص در افرادي که دچار پوست تيره هستند نماي ظاهري مطلوبي ندارد .

 

ساير موارد :

موارد ديگري را نيز مي توان به فهرست بالا اضافه کرد از جمله استفاده از گرما درمانی  اولتراسوند ، استفاده از پوشش هاي گرمايي و پارافين گرم مواردي از اين دست هستند . ايجاد کشش روي بافت جمع شده در صورتي که به همراه حرارت و گرم کردن بافت باشد آسانتر و بهتر صورت مي گيرد .

 

نتیجه گیری :

درمان هاي غيرجراحي اسکارها ، شامل ايجاد فشار ، کشش ، پانسمان سيليکون ، ماساژ ، تزريق درون ضايعه ، سرما درماني و گرما درماني همگي روش هاي پذيرفته شده اي هستند که امروزه در درمان اسکارها به کار مي روند . هر يک از اين روش ها به تنهايي و يا در ترکيب مناسب با يکديگر ، مي توانند در بهبود ظاهري و روحي بيماري و تقويت عملکرد عضو ، تأثير بسياري داشته باشند و در صورتي که به موقع و با برنامه ريزي درست شروع شوند ، در بسياري از موارد نياز به اعمال جراحي را مرتفع سازند و نتيجه ظاهري و عملکرد بهتري را نيز براي بيمار فراهم  مینمايند .

تماس با ما

تهران – خیابان ولیعصر – بالاتر از توانیر ( بیمارستان دی ) – کوچه شاهین – پلاک 10 – صندوق پستی : 14155-4949
تلفن: 88873000 الی 8 و 88876333 و 88876444 و 88875501 الی 4
نمابر: 88772569
همه روزه بجز روز های تعطیل 8 تا 20 - پنج شنبه ها از 8 تا 18